Fræðsla um alnæmi á Íslandi og mat á árangri

Sigurður Guðmundsson, Haraldur Briem, Kristján Erlendsson, Sigurður B. Þorsteinsson, Ólafur Ólafsson, Guðjón Magnússon, Vilborg Ingólfsdóttir, Sóley Bender

Research output: Contribution to journalArticlepeer-review

Abstract

Iceland should be well suited for a successful AIDS education campaign with a small population of 250.000, 100% literacy, and a high level of education. Newspapers and TV reach over 95% of the population. Organized campaign started in 1985 with frequent TV and radio programmes, brochures were mailed to every home, lectures were given by health care workers, in schools and workplaces all across the country. Two telephone surveys done in 1987 on randomized samples of 1500 and 1000 individuals > 18 years old revealed that 64% of respondents got their most reliable information from the massmedia, but only 9% from brochures and 13% directly from health care workers. Knowledge on sexual and blood transmission of human immunodeficiency virus (HIV) was excellent, 97-98%. However, misconceptions were common, 9% believed that transmission occurres by kisses, 35% by public lavatories, 24% by food, 22% by swimming pools, 19% by couching and sneezing, and 8% by handshakes. The attitudes towards HIV-infected persons were as follows: 80% favoured detention of irresponsible persons, 61% opposed their employment in the food industry and 11% did not want to work with them at all. While correct factual knowledge is difficult to convey to the public, change in attitude is even harder to achieve.
Alnæmi hefur nú breiðst til velflestra landa heims og vera kann að sjúkdómurinn verði eitt alvarlegasta heilbrigðisvandamál veraldar á næstu áratugum. Lokastig sjúkdómsins hafði greinst í 138 löndum um mitt ár 1988 og talið er að milli 5-10 milljónir manna hafi sýkst af alnæmisveiru, þar af um 500 þúsund í Evrópu og ein til ein og hálf milljón í Norður Ameríku (1). Allt bendir til að enn líði allmörg ár par til virkt bóluefni verður tiltækt ef framleiðsla þess tekst á annað borð. Lyfjameðferð er enn í burðarliðnum. Þau ráð sem áður hafa helst nýst til að halda smitsjúkdómum í skefjum eru því ekki til reiðu. Varnaraðgerðir gegn sjúkdómnum hafa því að mestu verið fólgnar í almenningsfræðslu sem hefur einkanlega beinst að því hvernig forðast megi smit. Fræðslu hefur bæði verið beint til folks í svonefndum áhættuhópum, (fíkniefnaneytendum og fólki sem samrekkt hefur mörgum, bæði sam- og gagnkynhneigt) auk alls almennings. Niðurstöður nokkurra rannsókna benda til þess að sums staðar hafi samkynhneigðir karlar breytt kynhegðun sinni eftir að þekking þeirra á alnæmi jókst, einkum þar sem útbreiðsla sjúkdómsins er veruleg (2). Ekki er þó vitað hvort rekja má þessar hegðunarbreytingar til skipulagðra fræðsluherferða eða hvort þekkingarinnar var aflað á annan hátt. Minna er vitað um viðbrögð almennings við sjúkdómnum. Er þar ekki aðeins átt við beina þekkingu heldur ekki síður hvort þekkingin hafi leitt til breytinga á eigin hegðun og viðhorfum til annarra, sérstaklega fólks í áhættuhópum. Á Íslandi hófst fræðsla um alnæmi árið 1983 og hefur hún verið skipulögð síðan 1985. í þessari greinargerð er leitast við að leggja mat á árangur þeirrar fræðslu og eru tvær skoðanakannanir sem fram fóru árið 1987 lagðar þar til grundvallar. Markmið kannananna var að afla upplýsinga um hvaðan fólki kæmu þær upplýsingar um alnæmi sem það taldi áreiðanlegastar, auk þess sem leitast var við að meta þekkingu almennings og ekki síður viðhorf til sýktra einstaklinga.
Original languageIcelandic
JournalLæknablaðið
Publication statusPublished - 15 May 1989

Other keywords

  • Alnæmi
  • Fræðsla
  • Faraldsfræði
  • Upplýsingamiðlun
  • Acquired Immunodeficiency Syndrome
  • Iceland

Cite this